Rabu, 31 Agustus 2022

Lontar Soda Siwakerana

Lontar Soda Siwakerana

Om Swastiastu
Om Awignhamastu Nama Siddham
ini merupakan lontar yang berisikan bebantenan pecaruan yang bisa dipakai sebagai pedoman, disesuaikan dengan desa kala patra, dan artikel salinan lontar ini banyak mengandung inti falsafah hindu.

"nihan soda siwakerana ngarania, maka pangeleburan ulah salah muwang ala, muah idep laksana nora ulah. iki wenang maka ngalebur serana toya mawadah payuk 16 siki, maisi sarwa wangi, ika pinuja dening wiku anuju dina ayu muwang rahina wenginia.
bebantenia: suci asoroh mantuk ring sang amuja (wiku), canang lenga-wangi, burat wangi, genahang wing pamujan.
banten sang malukat: 
sesayut pengambiyan, peras panyeneng, jerimpen, panyegjegan, pangulapan, dapetan, tulung agung, perayascita, daksina agung, artaniya: 4.000 (nista), 8.000 (madya) utawi 16.000 (utama).
ring wong anggarabawos miwah ring wong paguru; 10.000 (nista), 20.000 (madya) utawi 40.000 (utama).
ring wong aparayoya; 20.000 (nista), 40.000 (madya) utawi 80.000 (utama).
muwah sang amuja, ring sang kapijain japa mantra tan norani sayogya, sama wera, ila-ila (ile-ile) palaniya, pada upadrawannia de Sang Hyang Sastra muwang Sang Nugraha.
mekadi sang Wiku muwah sang Prabu, pada kautamania, wenang angango tanpa banten, rika masurya sawana ginawe.
manih sang wiku yogya yan ayun atulung ring catur janma, amungel sesantunnia kadi nguni. kewala bantenia den jangkep kadi nguni, muwah sesantun artania 1700.
iki pijania, mantra watek dewata maider:

  • iswara astawa purwa setanannia
  • gni astawa,


demikian sekilas tentang lontar Soda Siwakerana. semoga bermanfaat.

KAWISESAN

Lontar KAWISESAN I MACALING
(1b) OM AWIGHAM ASTU. Iki retuning I Macaling, ma., Om idep aku ratuning Macaling mawisėsa. Dėning paran-paran, lewih aku ring tengahin sagara, ulungguh aku ring gedong mas mapucak manik, tinampa aku dėning I Macaling, I Macaling katampa dėning gering, sarwaning gering, sarwaning ala, mahatur tekėning I Macaling, amara ring Madiapada, I Macalang tan mawėh, I Macalang kari a ngaturaken dėning ratun ingong, lunga I Macalang ka tengahing sagara, Bataranė di tengah ing sagara ratun I Macaling, ida magedong mas mapucak manik sakti ma wisėsea, tan kandap aku dėning watek mawarna ana dosaku watek mawarna swarnaning gering lara wisia sawarnaning wong anglėyak, sawarnaning melah, /sawarnaningg

(2a) pratiwi, sawarnaning api, sawarnaning suwung, sawarnaning sunia, sawarnaning langit, sawarnaning paran-paran, sami warnaku, apan aku I Dalemsakti ti tengahing sagara. I Dalem Macaling, kasembah aku dėning sarwa ala kabėh, ring sarwa galak, sarwa mandi kabėh, I Macalang malinggih ring Nusapada nga.
Nihan I Macaling, ngamel sarwa galak, sarwa ahėng, sarwa angker, sama nembah ring I Dalemsakti, ring tengah ing sangsara, apan aku weruh ring kita, sarwa ala kabėh, aku panguruan kita. Apan I Macaling, ratuning sakti kabėh, ratunng buta kabėh, ratuning kala kabėh, I Macaling maraga dėtia, irung kadi sumur bandung, nėtra kadi surya kembar, masiung aku sepaha depa, /siung apucak upas geringsing,

(2b) upas amanca warna, sarwa mangan; OM AM AM. aku ratuning macaling, OM nembah kita I Macaling tekėn a ku, apan a ku I Dalem Macaling, pada nembah kita sarwa macaling, OM SA BA TA A I NA MA SI WA YA. OM aku ratuning macaling, aku Dėwaning macaling, aku panembah kita, aku ratuning roga, danda upata gering lara wisia, pinaksa kabėh, pada nembah ring aku, apan aku ratuning gering, aku ratuning upas, aku angawė upas, apan aku ra tuning lėyak kabėh, aku ratuning buta kabėh, aku ratuning suku pat, aku ratuning suku ro,: OM wastu kita pada nembah ring aku, apan aku ratuning macaling, janma sakti tengahing sagara, OM aku angadet tengahing sagara, murub makatar-kataran,
(3a) urubku lewih sakti nganteg menėk, manganteg aku tuhun, sapa bani ring aku, sing mangalih rupanku teka urung, teka kukul dungkul. OM teka ngeb, sing kacunduk rubuh asih, OM SA BA TA A I NA MA SI WA YA, OM apan aku I Dalemsakti ring tengahing sagara, apan aku Dalem Macaling, ring tengahing sagara, aku ratuning Macaling, I Dukuh Jumpungan, I Renggan, nembah ring aku sangkan I Renggan, I Dukuh Jumpungan, I Macaling, makarya guminė tenget, pawėh I Dalem Macaling, aku angrėka bukit, sarwa ahėng, sarwa tenget, apan aku ratuning Macaling, alunguh aku ring tengahing sagara, magedong mas, mapucuk manik, aku magelung kurung, mañca kasuma, lewih aku sakti, makiter aku sarwa sanjata watek Dėwata Nawasanga, aku ra-

(3b) tuning macaling sakti aku luwih / tan kandap dėning satru kabėh, dėtia-danawa, pada nembah ring aku, salwiring sarwa galak, pada nembah ring aku, salwiring ala paling sarwa galak, salwiring marupa urung, salwiring marep dungkul, salwiring dėdė kriya upaya, ring aku pada kalebur geseng, muksa hilang, tan ana katon, salwiring lara roga teka tulak, salwiring keroda asih, salwiring lungid tikel, salwiring maupas punah, cabar geseng, salwiring gering upaya, pamala-pamali patuh, alas ahėng alas angker, gumi ahėng, gumi angkėr segara ahėng, sagara sangker, danu ahėng danu angker, apah ahėng, gunung angker, salwiirng ahėng, salwiring angker, teka patuh, OM sami rowng I Macaling, OM SA BA TA I NA MA SI WA YA,
(4a) OM aku ratuning Macaling,/ Bataranė di tengahing sagara, nga., makon i Macaling amatuhang guminė ajagat, sami pada patuh ingkup, teka patuh, OM manusa Dėwa sami pada patuh, pitra patuh, pama li patuh, sarwa galak, sarwaa aėng, sarwa angker, pada path, OM pangisining sagara, pa ngisining danu, pangisining buwana kabėh, sami pada patuh, teka patuh, OM SA BA TA I NA MA SI WA YA, OM gumi pepet, sagara makasagara pepet patuh, langit pepet patuh sami pada patuh, gumi Jawa, gumi Bali, pada patuh danawa pada patuhu, gumi jagat, pada patuh, yan tan pahidep kita nembah kita ring I Dalemsakti ring tengahing sagara, nga., Ratuning Macalang, nga.; Dalem tengahing sagara, I Macaling, I buta kala kumata-kumitip, kumedap-kumedip, / 

(4b) gering lara roga, salwiring wisia sami wedi, anonton kasaktianė I Macaling, sawatek marupa manusa, wastu kukul dungkul, sawatek marupa Dėwa, teka patuh ingkup, teka piak mawedi, rep sirep, OM sawatek marupa upas, teka punah, teka mundur kita, teka lulus dėningmaruta baret agung, teka purna sarwa ala kabėh, mundur sira ring wėtan, mundur kita ring Genėyan, mundur kita ring kidul, mundur kita ring nėriti, mundur kita ring pacima, mundur kita ring wayabiya, mundur kita ring Utara, mundur kita ring Ersania, mundur kita ring Tengah, mundur kita ring luhur, sumusup kita ring sor, apan aku Bataranė ring Tengahing sagara, nga., I Dalem Macaling, luwih aku sakti, tan kandap dėning paran-paran, yan kandap aku
(5a) Bataranė asa tikang sagara, nga. Dalem Macaling, aku purwaning sagara kabėh, apan aku weruh ring jagat kabėh, apan aku Dalem Macaling, mabala aku sayuta, sarwa raksasa galak, I Macaling mabala sarwa wisia danda upaya, sami pada nembah ring aku, aran aku Bataranė di tengahing sagara, aku angundurang sarwa ala, OM SA BA TA A I NA MA SI WA YA, aja kita pati akėh, aja sira silih gawė ring wong manusa kabėh, OM SA BA TA I NA MA SI WA YA, OM AM MAM, Brahma wisnu Iswara, tedun ring suwargan, Hiang Guru amakon, asėwagati, ring I Macaling makon, lunga tengahing sagara, arep asėwagati ring I Dalem Hiang Brahma Wisnu Iswara, umatur ring Bataranė di tengahing sagara, nunas wong manusa urip, apan Brahma Wisnu Iswara, makauriping Buwana

(5b) kabėh, manguriping manusa, Dėwa kabėh, teka urip buwana kita sarwa kriya upaya, lara roga baya, denda upata, pada mulih ring sang angawė, ngering wisia pada mundur kabėh, mulih kita saking rahayu, ring sang agawė, OM AM MAM, Brahma wisnu Iswara, angurip wong manusia kabėh, OM mulih bayu sabda idep, OM AM MAM, telas.
Iki patulkania mwang pamatuhnia, mwang pangasihnia, sa., yėh añar, mawadah sibuh cemeng, muñcuk dapda, 3, muncuk, ma.,: OM AM MAM, OM pratiwi ya namah, OM buwana ya namah, OM apah ya namah, OM akasa ya namah, OM surya ya namah, OM candra ya namah, OM tranggana ya namah, OM danuya namah,/ OM geni ya namah, OM Wisnu ya namah, OM buta ya namah, OM kala ya namah, OM manusa ya namah, OM lėyak ya namah, OM roga baya ya namah, OM ala-ala ya

(6a) namah, OM dėsti ya namah, OM sawarnaning gering lara roga ya namah, OM sarwa ya namah, OM sarwa toña ya namah, OM sing yogahiña namah, OM sarwa ala, sarwa dėdė kria upaya, ring awak sariranku pada wastu, dėning I Dalemsakti ring tengahing sagara, sarwa ala kabėh, wastu sira olih, gempung kita sarwa alaha, kria upaya, yan tan lilih, wastu kita sih, wastu kita patuh ingkup, OM wastu, OM Sri yawė namu nama Siwaya, OM SA BA TA I NA MA SI WA YA, OM westu ya nama sidem, malih I Macaling, ngamijilang mantra sakti, Bataranė di tengahing sagara makon I Macaling, AM wastu sarwa ala, ma/, OM aku I Macaling, angadega aku ring nasupada, ngawijilang kasaktian, OM lewih aku sakti dahat, tan kandap dėning
(6b) satru kabėh; OM AM AGREK, OM AM NGREM, AM OM AM, grėgėh, OM grėmeng, OM metu I Macaling, marep mangider buwana, marupa aku sarwa kuning manca-warna, sarwaning sarwa dadu, aku mwaras-waras, masiung aku sepaha depaha, sing kapapag sa rwa bangkana, sara ala-ala kabėh, teka mawedi ring aku, sing kapag kacunduk teka geseng, OM rubuh kukul dungkul, tan kawasa kita nadah rupanku, wastu kita buta punah, kabaru kita dėning I Macaling, meksah ilang, kita sarwa marupa putih terus sira ring wėtan, teka rep sarwa ala kabėh, aku weruh ring kadadėn kita, metu

(7a) I Macaling, teka geseng ala kabėh, sarwa buta gering lara wisia kabėh, terus sira ring kidul, tan wani kita ring I Macaling, aku weruh ring kita, teka moksah kita, aku weruh ring kita, metu kita ring ati, OM I Buta kuning kaburu ring I Macaling, mundur kita ring kulon, tan wani kita ring I Macaling, teka moksah ilang, sarwaning ala, aku weruh ring kadadian kita, metu kita ring ungsilan, OM I Buta Ireng, kaburu kita dėning I Macalang, teka moksah kita, tan wani kita ring Macaling, teka lilih kita, terus kita ring Utara, apa aku weruh ring kadadėnė kita, metu kita ring ampru, OM buta manca-warna, kala manca-warna, a ngadang-adang ring tengahing dalan agung a ku I Macaling, amuruk kita, teka geseng, kita sumusup ring madia, sumusup ring pritiwi jati, medal kita ring luhur,

(7b) mawedi kita ring aku, kita i buta mañca-warna, mulih kita ring sang agawė kita teka kukul dungkul, aku paterėstės, teka rep sirep pma, OM mulih kita ring enggon kita, tan wani kita nangah I Macaling, poma kita mundur, OM apan aku butanė di tengahing sagara sakti mawisėsa, sinapa lawan I Macaling, angrug jagat kabėh, angrug sarwa ala kabėh, angrug sarwa lėyak kabėh, OM I Lėyak putih, mulih ring Hiang Iswara, Om I leyak dadu, mulih kita ring Hiang Misora, OM i lėyak bang, mulih ring Hiang Brahma, OM lėyak tangi, mulih kita ring Hang Ludra, OM lėyak kuning, mulih ring Hiang Mahadėwa, OM I lėyak wilis, mulih kita ring Hiang Sangkara, OM i lėyak ireng, mulih kita ring Hiang Wisnu, OM i lėyak biru mulih kita ring Hiang Sambu, OM lėyak mañca warna, mulih kita ring Hiang

(8a) Siwa, poma ya nama sidem, kita mulih, geseng kita, dėning I Macaling, kalebur kita dėning Dalem sakti tengahing sagara, teka ñag, teka ñag AM OM, poma sidi, OM mandi mantraning ulun tan kataman sarwa alaha.


Selasa, 30 Agustus 2022

Wewaran

WEWARAN
1.      Ekawara :
Luang berarti tunggal (kosong)
2.      Dwiwara :
                Menga berarti terbuka (terang)
                Pepet berarti tertutup (gelap)
3.      Triwara :
                Pasah/Dora berarti tersisih, baik untuk Dewa Yadnya
                Beteng/Waya berarti makmur, baik untuk Manusia Yadnya
                Kajeng/Byantara berarti tekanan tajam, baik untuk Bhuta Yadnya.
4.      Caturwara :
                Sri berarti kemakmuran
                Laba berarti berhasil (pemberian)
                Jaya berarti kemenangan (unggul)
                Mandala berarti sekitar (daerah), mencapai kemakmuran
5.      Pancawara :
                Umanis berarti rasa
                Paing berarti cipta
                Pon berarti idep
                Wage Berarti angen/         kareping
                Kliwon berarti Budhi
6.      Sadwara :
                Tungleh berarti tak kekal
                Aryang berarti kurus
                Urukung berarti punah
                Paniron berarti gemuk
                Was berarti kuat
                Maulu berarti membiak
7.      Saptawara :
                Redite berarti soca menanam semua yang beruas
                Soma berarti bungkah menanam umbi-umbian
                Anggara berarti godhong menanam sayur-sayuran daun
                Buda berarti kembang menanam semua jenis bunga
                Wraspati berarti wija menanam yang menghasilkan biji
                Sukra berarti woh menanam buah-buahan
                Saniscara berarti pager menanam pagar atau turus
8.      Astawara :
                Sri berarti makmur (pengatur)
                Indra berarti indah (penggerak)
                Guru berarti tuntunan (penuntun)
                Yama berarti adil (peradilan)
                Rudra berarti peleburan
                Brahma berarti pencipta
                Kala berarti nilai
                Uma berarti pemelihara (peneliti)
9.      Sangawara :
                Dangu artinya antara terang dan gelap
                Jangur artinya antara jadi dan batal
                Gigis artinya sederhana
                Nohan artinya gembira
                Ogan artinya bingung
                Erangan artinya dendam
                Urungan artinya batal
                Tulus artinya langsung
                Dadi artinya dadi
      Sangawara :
                Dangu artinya batu, diam
                Jangur artinya macan, kuat
                Gigis artinya bumi dapat menerima yang baik dan buruk
                Nohan artinya bulan, tidak tetap
                Ogan artinya ular bulu, rajin bekerja
                Erangan artinya matahari, keras, teliti, tetap
                Urungan artinya api, suka marah
                Tulus artinya air, halus budi pekertinya
                Dadi artinya pohon-pohonan, tidak suka disamai
10.  Dasawara :
                Pandita artinya bijaksana
                Pati artinya tegas/dinamis
                Suka artinya gembira/periang
                Duka artinya mudah tersinggung, tetapi jiwanya seni
                Sri artinya kewanitaan, perasaan halus
                Manuh artinya selalu taat, menurut
                Manusa artinya mempunyai rasa sosial
                Raja artinya mempunyai jiwa kemimpinan
                Dewa artinyamempunyai budi luhur (kerokhanian)
                Raksasa artinya mempunyai jiwa keras dengan tidak melakukan Pertimbangan


Minggu, 28 Agustus 2022

TEMBANG MLAJAH RING SMP EMPAT

TEMBANG MLAJAH RING SMP EMPAT
Olih: I Gede Sugata Yadnya Manuaba, S.S., M.Pd

PUPUH GINADA

1. Pamurwaning atur titiang
Ring Ida Hyang Saraswati
Pinaka sarining Tatwa
Mangda Ida ledang asung
Mapaica kaweruhan
Sisia sami
Ring SMP neg'ri empat

2.    Eda med melajah sastra,
sesai nto pelajahin,
anggon manyuluhin raga,
ala ayu pang katepuk,
ring sekala lan niskala,
nging da banggi,
bané ngelah kawisésan.

3.    Sekenang déwa malajah,
eda ima eda lekig,
yaning ririh nyén ngelahang,
mula kéweh ngalih sulur,
pradé pelih ban nyulurang,
ngamong urip,
pét rusak kéweh nabdabang

PUPUH GINANTI

1.    Ampahé mekrana bingung,
sangkaning laksana pelih,
males tur lekig melajah,
wetu kiapé sesai,
pesu mulih ngutang lampah,
tusing ada né ka alih.

2.    Gradag-grudug tanpa unduk,
medasar demen melali,
mangulahang ané gampang,
pejalané bingung paling,
ngalih galang nemu halang,
twara bakat né ka apti.

3.    Yaning teleb sinah tepuk,
dyastu ané sulit-sulit,
tatujoné janten sida,
pengalangé dadi ririh,
mlajah ring SMP empat,
majalaran jemet rajin.

ARTOSNYANE :

PUPUH GINADA

1. Pamurwaning atur titiang =
Pinaka pangawit atur titiang. 

Ring Ida Hyang Saraswati =
Katur ring Ida Sang Hyang Saraswati. 

Pinaka sarining Tatwa =
Ida pinaka sarining tutur miwah sarining sastra mautama. 

Mangda Ida ledang asung =
Dumogi Ida setata mapica asung kerta waranugraha. 

Mapaica kaweruhan =
Ngicening sekancan pangeweruhan. 

Sisia sami =
Ring para siswa-siswi sinamian. 

Ring SMP neg'ri empat =
Sane wenten ring sekolah SMP Negeri empat puniki. 

2.    Eda med melajah sastra =
Sampunang merasa ajerih, kenyel melajahang sadaging sastrane. 

sesai nto pelajahin =
Punika patut serahina wengi pelajahin turmaning tincapang. 

anggon manyuluhin raga =
Setata anggen sepat siku-siku maparilaksana, nyikutang raga. 

ala ayu pang katepuk =
Sumangdane prasida nepasang, sane kasenguh jelek kelawan melahe 

ring sekala lan niskala =
Bilih-bilih ring kauripan puniki sekala puniki, turmaning prasida anggen bekel ke niskala. 

nging da banggi =
Sampunang melaksana branggi utawi merekak utawi sombong. 

bané ngelah kawisésan =
Risampune akeh madruwe kabisan. 

3.    Sekenang déwa malajah =
Telebang nyen i dewa nunas paplajahan. 

eda ima eda lekig = 
Sampunang Ima utawi ragu-ragu miwah lekig utawi campah

yaning ririh nyén ngelahang =
Risampune prasida dueg, waged, pradnyan, sapa sira benjangan sane jagi kasenggug nruwenan. 

mula kéweh ngalih sulur = 
Gumantin ipun meweh ngerereh ngeruruh suluh, gaguat sane becik. 

pradé pelih ban nyulurang =
Yening iwang antuk natasang geguat punika

ngamong urip =
Anggen ngempu ri sekari mauripe

pét rusak kéweh nabdabang =
Yening pelih iwang meweh pacang mecikang sulur hidupe. 


PUPUH GINANTI

1.    Ampahé mekrana bingungbingung =
Ampah campah, cerobohe ane ngawinang kapetengan, ampah mapala baya, yatna mapala lasia. 

sangkaning laksana pelih =
Ulian parilaksane sane nenten patut

males tur lekig melajah =
Mayus miwah campah cangkah cumangkah

wetu kiapé sesai =
Sapunika sane ngeranayang setata arip utawi kiap ring kauripane. 

pesu mulih ngutang lampah =
Lemah peteng pesu mulih, uli jumah mapanganggo sekolah, di sekolah tuara ada ngenah sahasa setata ngutang-ngutang pejalanne. 

tusing ada né ka alih =
Turmaning tusing ada ane alih saratang ring geginane punika. 

2.    Gradag-grudug tanpa unduk =
Kema mai gradag-grudug tusing ngelah unduk tan patetujon. 

medasar demen melali =
Ulian ngetohang demen melali lemah peteng. 

mangulahang ané gampang = 
Nyaratang ane alih aluh, ulah aluh. 

pejalané bingung paling =
Pejalanne tusing ngelah tatujon sane pastika. 

ngalih galang nemu halang =
Kenehe ngeruruh mana galang apadang, nganging ewuh pa kewuh sane katemu. 

twara bakat né ka apti =
Nenten janten sane karuruh. 

3.    Yaning teleb sinah tepuk =
Wantah parisolah sane jemet pacang manggihin sane bicik. 

dyastu ané sulit-sulit =
Yadiastun pikobete sane kapangguh punika meweh pisan. 

tatujoné janten sida =
Pastika prasida nemu sane utama. 

pengalangé dadi ririh =
Mewehe punika patut entasang mangda sida nemu kapradnyanan utawi kautaman. 

mlajah ring SMP empat =
Punika tatujon utama iraga nunas peplajahan ring SMP Negeri Empat Abiansemal puniki. 

majalaran jemet rajin =
Para sisia maka sami mangdane setata jemet, tan surud-surud ngeruruh aji pangeweruh ring para Guru miwah Pegawai iriki. 

#tubaba@griyangbang//ikatunanngawitgita#

Guru

GURU
Guru dalam pandangan Agama Hindu dapat dipahami sesungguhnya bukan hanya sebatas profesi mengajar. Guru adalah wujud Ida Sang Hyang Widi Wasa sebagai perantara sampainya ilmu pengetahuan untuk membebaskan umat manusia dari kebodohan, dari gelap (Gu) menjadi terang (Ru).

Para guru disekolah dan pengajar dimanapun berada juga adalah guru yang dihormati seperti kutipan pada Kitab Nitisastra II.13 berbunyi:

“Haywa maninda ring dwija daridra dumaa atemu,

Sastra teninda denira kapataka tinemu magong,

Yan kita ninda ring guru patinta maparek atemu,

Lwirnika wangsa-patra tunibeng watu remek apasah.”

 Terjemahannya

“Janganlah sekali-kali mencela guru, perbuatan itu akan dapat mendatangkan kecelakaan bagimu. Jika kamu mencela buku-buku suci, maka kamu akan mendapatkan siksaan dan neraka, jikalau kamu mencela guru maka kamu akan menemui ajalmu, ibarat piring yang jatuh hancur di batu”.

Orang tua kita juga adalah guru, bahkan seorang ibu dalam penggalan kitab RgVeda 33.19 disebutkan

“Stri hi Brahma Babhuvitha”

Terjemahannya:

“Wanita sesungguhnya adalah seorang sarjana dan pengajar”. Jadi jelas bahwa ibu adalah guru pertama bagi pengetahuan anak-anaknya.

#tubaba@griyangbang//salam santun untuk para Guru//terima kasih sudah menjadi cahaya terang untuk kami#

Jumat, 26 Agustus 2022

Sejarah Bongkasa

Sejarah Bongkasa Kaitannya dengan Ki Dalang Tangsub

Oleh: I Gede Sugata Yadnya Manuaba, S.S., M.Pd
MAJALAH SEPENFOURABS, LILIN DHARMA - Ki Dalang Tangsub Pencetus Desa Bongkasa di Abiansemal, Badung

Desa Pakraman Bongkasa yang terletak di sebelah Barat Sungai Ayung, dikenal sebagai desa dengan objek wisata Arung Jeramnya di Sungai Ayung dan wisata swing. Desa Pakraman ini diusung oleh 11 banjar, yakni Banjar Karang Dalem I , Karang Dalem II , Tegal Kuning ,Tanggayuda , Sayan ,Kedewatan , Pengembungan, Teguan , Kambang , Kutaraga, dan Banjar Toh Pati .
Desa Bongkasa ternyata tak hanya menyimpan keunikan alamnya. Ia juga menyimpan sejarah yang unik. Konon Desa Bongkasa dahulu merupakan hutan yang angker, dihuni oleh binatang buas dan keadaan tanahnya yang berpalung-palung, yang merupakan wilayah kekuasaan Raja Mengwi yang batas timurnya adalah Sungai Ayung. 


Dalam babad Kiyai I Gusti Agung Pasek Gelgel Bangkasa (Jro Ketut Dalang Tangsub) disebutkan pula nama Rangdilangit atau Bangkasa. Nama Bangkasa itu dikaitkan dengan kedatangan Bhatara Sakti Wau Rauh ke Bali tahun 1489. Beliaulah yang menurunkan Brahmana Manuaba, Keniten, Mas, Antapan, dan Kemenuh. 

Sebenarnya dahulu desa ini disebut Randalangit lalu menjadi Bangkasa. Bangkasa itu dikaitkan dengan kedatangan Bhatara Sakti Wau Rauh ke Bali tahun 1489.


Dalam kutipan lontar gaguritan I Ketut Bongkling, diceritakan I Ketut Tangsub mendapat hadiah dari Raja Mengwi setelah I Ketut Tangsub berhasil menyembuhkan Istri Raja. Ketika di Hutan Teguhwana, ia lantas masuk melalui sisi paling Barat. Pada sebuah ketinggian, Ketut Tangsub tersentak kaget (kaplak ngeh) sehingga tempat ini sekarang dikenal dengan nama Bet Tegeh/Petegeh. Di tempat ketinggian tersebut Ketut Tangsub duduk beristirahat dengan memegang gandek yang dibawanya, sambil membuat geguritan Pupuh Ginada Bebungklingan yang disurat pada daun lontar.

Di tempat Kaplak Ngeh tersebutlah I Ketut Tangsub memotong (punggel/punggul) kawasan daerah hutan Teguhwana tersebut, konon dengan membuatkan atau membelokkan aliran sungai. Kemudian tempat itu mulai dirabas sedikit demi sedikit bersama beberapa orang prajurit. Tempat itu kemudian diberi nama Rang di Langit, langit merah keputih-putihan keemasan diartikan Bangkasa ( bang atau merah di angkasa), tepatnya di Hutan Teguhwana.

Di sisi lain, diceritakan pula bagaimana Ketut Tangsub saat tengah belajar di Desa Manuaba Ubud.

Keberadaan desa ini juga tidak lepas dari Pura Griya Sakti Manuaba di Desa Manuaba Ubud. Ketut Tangsub memang di panggil menghadap kesana dengan ayahnya I Gede Bawa oleh Bhatara Sakti. 

Diceritakan, Brahmana Manu Aba pergi ke Gunung Aba. Di sana beliau bertemu dengan I Gede Bawa. I Gede Bawa kemudian kawin dengan Ni Putu Sandi yang akhirnya melahirkan 6 orang keturunan, masing-masing bernama I Gede Harsa, I Made Tanggu (Ki Pasek Bendesa), I Nyoman Gde Pasek, I Ketut Tangsub, I Gede Gredegan, Ni Luh Putu Ngawi lahir di Banjar Tengah Desa Manuaba Tegalalang, Gianyar. 

Anak yang keempat (I Ketut Tangsub) sangat tekun dan rajin bersemadi, maka akhirnya beliau menjadi sangat sakti. Oleh sebab itulah semasa hidupnya I Gede Bawa bersama anaknya I Ketut Tangsub dipanggil untuk diam di Pesraman Ida Brahmana Sakti Manuaba dan diberikan kepercayaan untuk mendampingi Ida Bhatara Sakti kemana saja. I Ketut Tangsub juga diperbolehkan untuk mempelajari Weda, Tattwa Kediatmikan, Usada, dan Darma Pawayangan. Pada tahun 1825 Masehi, lanjut Sugata, I Ketut Tangsub yang juga dalang ( Ki Dalang Tangsub) disiasati oleh anak-anak Ida Brahmana Nyoman Buruan (Ida Brahmana Sakti) yang iri melihat kedekatan I Ketut Tangsub dengan berbagai anugerah yang diberikan oleh Ida Brahmana Sakti. Agar tidak lagi dekat bersama Ida Brahmana Sakti, anak-anak dari Ida Pedanda Sakti menyuruh Ki Ngurah Batulepang untuk menyerang Ki Dalang Tangsub. 

Desa Manuaba akhirnya berhasil diduduki. Ida Brahmana Sakti tetap tinggal di Manuaba bersama I Gede Bawa, sedangkan Ida Brahmana Istri yang tidak menyenangi sikap putra-putranya, beliaupun mengungsi dengan Ki Dalang Tangsub ke Desa Kuum Sembung di bawah Kerajaan Kawyapura (Mengwi). 

Setelah sekian lama, barulah Ida Brahmana Sakti mengetahui ternyata masalah yang timbul dikarenakan ulah anak-anaknya. Maka dari itu, beliau (Ida Brahmana Sakti) murka dan mengutuk semua putra-putranya sampai ke anak cucunya kelak, tidak diizinkan mempelajari, menggunakan Aji Kediatmikan, bahkan menyembah (memuja) beliau Ida Brahmana Sakti, dan kapan hal itu dilakukan, seketika itu semuanya akan lenyap. 
Melihat kemurkaan Ida Brahmana Sakti, semua putra-putrinya lari menjauh dari Desa Manuaba.

Sugata menambahkan, Ki Dalang Tangsub selama ada di Desa Kuum mempunyai kebiasaan jalan-jalan, di samping juga memiliki pemikiran yang kritis, cerdas. Sosok pria tampan ini, juga sangat lincah serta gesit dalam segala hal pekerjaan. Pada suatu ketika, Ki Dalang Tangsub diberi kesempatan untuk menguji kemampuan untuk mengobati istri Raja Kawyapura (Mengwi), yang konon terkena sakit yang tidak dapat disembuhkan.

Saat keberangkatannya, Ki Dalang Tangsub hanya membawa kompek gandek yang berisi sirih, kapur, tembakau pinang, penglocokan, sebuah keris, dan lontar. 

Di perjalanan lantas bertemu dengan I Dewa Wayan Senggu. Ki Dalang Tangsub disuruh pulang karena tak bakalan mampu mengobati sakit istri Sang Raja. Ki Dalang Tangsub bersedia pulang asal I Dewa Wayan Senggu bisa menjawab pertanyaannya. Seperti apa pertanyaannya? Ki Dalang Tangsub menanyakan, bagaimana tulisan suara angin yang bertiup kencang dan suara burung sawah hujan?  

Senggu tidak bisa memenuhi permintaan Ki Dalang Tangsub. Kepada Dewa Wayan Senggu, Ki Dalang Tangsub mengatakan bahwa di rumahnya ada sebuah pustaka yang banyak mengandung ajaran etika, filsafat, dan tattwa. Dengan demikian Ki Dalang Tangsub menyarankan agar siapa pun tidak mengaku diri pandai sebelum bisa membuktikan yang sebenarnya. Uraian tersebut dapat dilihat dalam salah satu bait yang terdapat pada Kidung Perembon karya Ki Dalang Tangsub, alih aksara oleh W.Simpen AB. Lewat kidung, Ki Dalang Tangsub mengingatkan kepada semua orang agar tidak sombong, mengaku paling bisa, biar orang lain yang menilai, karena tantangan dan rintangan akan terus ada, dan masih banyak yang harus dipelajari lagi. Dalam Pupuh Ginada dituangkan syair : 

Eda ngaden awak bisa,
depang anake ngadanin,
geginanne buka nyampat,
anak sai tumbuh luhu,
ilang luhu buke katah,
yadin ririh, enu liyu pelajahan.

Nah, setelah selesai merabas hutan yang angker (Teguh), Ki Dalang Tangsub melangsungkan perkawinannya dengan Ni Gusti Agung Ayu Pasti (Jro Iti). Dari perkawinan itu lahir dua orang putra, yaitu I Gede Rata dan I Nyoman Dangin. Pemondokan itu selanjutnya diberi nama Teguhwana. Kini, nama daerah tersebut adalah Banjar Teguan.

Hutan Teguhwana yang ditempati Ki Dalang Tangsub menjadi aman, tentram, gemah ripah lohjinawi. Tempat kediaman Ki Dalang Tangsub bersama beberapa prajurit dari Mengwi di hutan Teguhwana itu diberi nama Pengembungan yang konon asal katanya dari pembeman atau bengbengan (tempat berkumpul). Di hutan itu beliau mendapatkan petunjuk yang baik, lalu melakukan tapa, brata, yoga, semadhi. Di dalam yoganya itu, beliau mendapatkan bhisama (wahyu, pawisik atau suara gaib), bahwa Ki Dalang Tangsub agar mendirikan sebuah palinggih Turus Lumbung dan melakukan pemujaan dengan segenap ilmu yang telah diajarkan oleh Ida Bhatara Sakti.

Ki Dalang Tangsub, selain dikenal sebagai murid dari Bhatara Sakti Manuaba, juga dikenal sebagai pendiri sekaligus sastrawan dari Desa Bongkasa. Berkat kesaktiannya, banyak kejadian aneh terjadi.

Dalam beberapa lontar yang ditemukan di Pura Griya Sakti Manuaba, dikisahkan bagaimana didirikannya Pura Griya Sakti Manuaba dan Pura Pucak Pule Bongkasa.

Diceritakan dahulu, dengan segenap kekuatan yang dimiliki Ki Dalang Tangsub mendapatkan cipta kehadiran Ida Bhatara Sakti Manuaba yang muncul pada Palinggih Turus Lumbung. Di Palinggih sederhana itu tiba tiba 
muncul Manik Galih (potongan tulang kaki Ida Bhatara Sakti), sebuah Keris pejenengan. Selain itu, muncul juga selendang milik istri Ida Bhatara Sakti, dan Badjra yang sering digunakan oleh Ida Bhatara Sakti untuk melakukan pemujaan.

Oleh sebab itulah, Ki Dalang Tangsub membuat sebuah Palinggih Pajenengan di tempat Turus Lumbung tersebut, dan sampai sekarang tempat itu diberinama Pura Griya Sakti Manuaba. Pura ini berada di.kawasan Banjar Pengembungan, Desa Bongkasa, Abiansemal Badung. “Genta yang ada di Pura Griya Sakti Manuaba itu, juga ada di Pura Griya Sakti di Desa Manuaba, bentuknya hampir serupa. 

Dikisahkan pula, di tepi siring tegalan tersebut ada tegalan yang tidak bisa dijadikan sawah, karena sulit mengalirkan air kesana. Ki Dalang Tangsub bersama sejumlah penduduk lalu berjanji di sebuah Pohon Pule. Mereka berjanji, bila daerah tersebut bisa dialiri air, mereka akan sanggup nyungsung Pohon Pule itu. Berkat rahmat Tuhan Yang Maha Esa, akhirnya daerah kering itu bisa diisi air. Sampai saat ini, Pohon Pule tersebut masih berdiri dan dinamai juga Pura Pucak Pule yang disungsung secara turun temurun. 

Sumber : 


#tubaba@griyangbang//Guru Bahasa Bali SMP Negeri 4 Abiansemal//I Gede Sugata Yadnya Manuaba#


Kamis, 25 Agustus 2022

NAFAS & ENERGI

NAFAS & ENERGI
(Cara pembangkit energy tubuh subtil melalui olah nafas) 
Keterkaitan energi metafisik (tubuh subtil, tubuh eterik, aura, chakra) dalam diri manusia dengan olah nafas. Energi metafiski yang ada dalam tubuh manusia ini dipengaruhi oleh aspek-aspek, yaitu: emosi, pikiran, dan mental. Apabila keadaan  aspek-aspek tersebut baik, maka dapat membangkitkan tubuh subtil menjadi energi yang positif. 

Bernafas ini tanpa disadari memiliki banyak manfaat, salah satunya itu memberikan pengendalian dalam tubuh. Selain itu, bernafas adalah kehidupan yang mempengaruhi emosi, mental, fisik, dan spiritual. Untuk memperoleh manfaat tersebut harus dilakukan cara pernapasan yang benar, dalam, sadar yakni  dengan cara melakukan olah nafas. Karenanya, olah nafas salah satu terapi ataupun cara untuk membangkitkan energi metafisik (tubuh subtil, tubuh eterik, aura, chakra) yang positif. Hingga tubuh kita  memperoleh kesehatan jasmani dan rohani.

Berikut adalah langkah-langkah teknik olah pernapasan ini:

  • *Duduk santai sambil bersandar.
  • *Letakkan satu tangan di perut Anda dan satu lagi di dada Anda.
  • *Tarik napas melalui hidung selama dua detik, rasakan udara bergerak mengisi perut. Rasakan perut Anda semakin penuh bergerak membesar. Perut harus bergerak lebih banyak dibandingkan dada Anda.
  • *Embuskan napas selama dua detik melalui selag-aelagan gigi dengan bibir yang terbuka kecil sambil merasakan perut mengempis.
  • *Ulangi 10 kali. Tetap lemaskan bahu Anda sepanjang pengulangan, dan jaga punggung tetap tegak selama berlatih pernapasan diafragma ini.

#tubaba@griyangbang//olahnafas//energikehidupan#